ประเภทของสิทธิสำรวจ
สิทธิสำรวจแร่ตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2510 แบ่งได้ 3 ประเภทคือ
1. อาชญาบัตรสำรองแร่ เป็นการขอสิทธิการสำรวจแร่ในบริเวณกว้างๆ ตามเขตการปกครอง สามารถขอทับซ้อนกับใบอนุญาตสิทธิอื่นๆ ได้ ทรัพยากรธรณีประจำท้องที่เป็นผู้อนุญาตมีสิทธิการสำรวจ 1 ปี และมีสิทธิสำรวจเฉพาะวิธีตรวจทางธรณีวิทยา ธรณีเคมี หรือธรณีฟิสิกส์เท่านั้น จะขุดหรือเจาะสำรวจไม่ได้ ซึ่งปัจจุบันการขอสิทธิประเภทนี้ไม่ค่อยปรากฎ เนื่องจากไม่มีสิทธิผูกขาดในพื้นที่และข้อจำกัดในวิธีการสำรวจ
2. อาชญาบัตรผูกขาดสำรวจแร่ เป็นการขอสิทธิสำรวจผูกขาดในพื้นที่แต่เพียงรายเดียว จะขอซ้อนทับกันไม่ได้ แบ่งได้ 2 ประเภท คือ อาชญาบัตรผูกขาดสำรวจแร่บนบก ขอได้คำขอละ 2,500 ไร่ มีอายุ 1 ปี และอาชญาบัตรผูกขาดสำรวจแร่ในทะเล ขอได้คำขอละ 500,000 ไร่ มีอายุ 2 ปี รัฐมนตรีกระทรวงอุตสาหกรรมหรือผู้ที่รัฐมนตรีมอบหมายเป็นผู้อนุญาต อย่างไรก็ดี กระทรวงอุตสาหกรรมได้ประกาศเป็นนโยบายว่า จะออกอาชญาบัตรผูกขาดสำรวจแร่ในพื้นที่แต่ละจังหวัดให้แก่บุคคลหนึ่งๆ คนละหนึ่งคำขอหรือหลายคำขอ มีเนื้อที่ไม่เกิน 1,250 ไร่ เพื่อป้องกันการขอพื้นที่จำนวนมากเพื่อกีดกันบุคคลอื่น ยกเว้นเป็นผู้มีโรงงานซึ่งใช้แร่ชนิดที่ขอสำรวจเป็นวัตถุดิบ เป็นผู้ประกอบโลหะกรรม ซึ่งใช้แร่ชนิดที่ขอสำรวจ และเป็นผู้ได้รับบัตรส่งเสริมการลงทุนจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (B.O.I)
นอกจากนี้ ในการสำรวจแร่ กระทรวงอุตสาหกรรมยังมีนโยบายไม่ออกอาชญาบัตรผูกขาดสำรวจแร่ชนิดนั้นซ้ำในพื้นที่เดิมเป็นครั้งที่สอง เว้นแต่มีเหตุอันควรแก่การพิจารณา
การสำรวจภายใต้เงื่อนไขของอาชญาบัตรผูกขาดสำรวจแร่นั้น สามารถทำการสำรวจลักษณะทางธรณีวิทยา การสำรวจธรณีเคมี ธรณีฟิสิกส์ การขุดหลุมสำรวจ การเจาะสำรวจ หรือการขุดร่องสำรวจ ซึ่งต้องระบุวิธีการสำรวจไว้ใน คำขอและในแผนงานและวิธีการสำรวจแร่ การขอสิทธิสำรวจประเภทอาชญาบัตรผูกขาดสำรวจแร่นี้เหมาะสมกับการสำรวจแร่ชนิดต่างๆ โดยทั่วไปที่มีการสำรวจที่ไม่ซับซ้อนในด้านวิชาการมากนัก
3. อาชญาบัตรพิเศษ เป็นการขอสิทธิสำรวจแร่เป็นกรณีพิเศษ เหมาะสมกับการสำรวจแร่ที่เป็นโครงการใหญ่ เช่นสำรวจแร่โลหะพื้นฐานต่างๆ เช่น ทองคำ ทองแดง ตะกั่ว สังกะสี ซึ่งมีการสำรวจที่ค่อนข้างซับซ้อนในด้านวิชาการและใช้ระยะเวลามาก เมื่อได้สิทธิการสำรวจแร่ตามอาชญาบัตรพิเศษแล้ว ผู้อื่นจะยื่นขอสำรวจประเภทใดๆ ซ้อนทับพื้นที่เดียวกันไม่ได้ อาชญาบัตรพิเศษสามารถยื่นคำขอแปลงละไม่เกิน 10,000 ไร่ จะยื่นคำขอกี่แปลงก็ได้ และต้องกำหนดข้อผูกพันสำหรับการสำรวจ ระบุเงินที่จะใช้จ่ายเพื่อการสำรวจแต่ละปีตลอดอายุอาชญาบัตรพิเศษ และจะเสนอผลประโยชน์พิเศษเพื่อประโยชน์แก่รัฐก็ได้ เมื่อสิ้นปีถ้าผู้ถืออาชญาบัตรพิเศษยังปฏิบัติตามข้อผูกพันไม่ครบถ้วน ผู้ถืออาชญาบัตรพิเศษต้องจ่ายเงินเท่าจำนวนที่ยังไม่ได้จ่ายให้แก่กรมทรัพยากรธรณี ถ้าใช้จ่ายเงินในการสำรวจรอบปีเกินกว่าจำนวนเงินที่ระบุไว้ให้นำไปหักออกจากข้อผูกพันสำหรับการสำรวจในรอบปีข้อผูกพันต่อไป วิธีการสำรวจสามารถได้ทุกวิธีเช่นเดียวกับอาชญาบัตรผูกขาดสำรวจแร่
รัฐมนตรีกระทรวงอุตสาหกรรมเป็นผู้อนุญาตอาชญาบัตรพิเศษ ซึ่งมีอายุไม่เกิน 3 ปี สามารถต่ออายุได้ และสามารถคืนพื้นที่บางส่วนที่ไม่ประสงค์จะทำการสำรวจต่อไปด้วยเทคนิคและวิธีการที่ละเอียดมากขึ้นได้